Kalkulator skali qSOFA
Szybko oblicz wynik qSOFA na podstawie częstości oddechów, ciśnienia skurczowego i stanu świadomości, aby wstępnie ocenić ryzyko sepsy u pacjentów z podejrzeniem zakażenia. Wpisz trzy wartości mierzone przy łóżku pacjenta i natychmiast otrzymaj wynik oraz kategorię ryzyka.
Sprawdź ryzyko sepsy na podstawie częstości oddechów, ciśnienia tętniczego i stanu świadomości
Wzór na wynik qSOFA
Gdzie:
- \(RR\) — częstość oddechów w oddechach na minutę; 1 punkt, jeśli \(RR \ge 22\)
- \(SBP\) — ciśnienie skurczowe w mmHg; 1 punkt, jeśli \(SBP \le 100\)
- \(GCS\) — skala Glasgow; 1 punkt za każdy ostry epizod zaburzeń świadomości, czyli \(GCS < 15\)
- \(\mathbb{1}(\cdot)\) — funkcja wskaźnikowa, równa 1, gdy warunek jest spełniony, i 0 w przeciwnym razie
Wzór dodaje po jednym punkcie za każde z trzech spełnionych kryteriów ocenianych przy łóżku pacjenta, dając wynik całkowity od 0 do 3. Wynik 2 lub więcej sygnalizuje podwyższone ryzyko niekorzystnego rokowania u pacjentów z podejrzeniem zakażenia.
qSOFA – przykład obliczenia
{example}
Przykład: pacjent z podejrzeniem zakażenia ma częstość oddechów 24/min, ciśnienie skurczowe 95 mmHg i splątanie (GCS poniżej 15).
\[ \mathbb{1}(24 \ge 22) + \mathbb{1}(95 \le 100) + \mathbb{1}(GCS < 15) = 1 + 1 + 1 = 3 \]
Wynik: qSOFA = 3 na 3 możliwe punkty, co mieści się w kategorii podwyższonego ryzyka (qSOFA ≥ 2). Spełnione są wszystkie trzy kryteria, dlatego pacjenta należy niezwłocznie ocenić pod kątem możliwej sepsy.
{/example}
Jak korzystać z kalkulatora qSOFA
- Wpisz częstość oddechów pacjenta w oddechach na minutę (1–80).
- Wpisz ciśnienie skurczowe w mmHg (20–300).
- Zaznacz, czy występują zaburzenia świadomości: wybierz „Tak (GCS poniżej 15, jakiekolwiek splątanie)” przy każdym ostrym zaburzeniu świadomości albo „Nie (GCS 15, pełna świadomość)”, jeśli pacjent jest w pełni przytomny.
- Odczytaj wynik qSOFA (0–3), kategorię ryzyka oraz interpretację każdego kryterium w panelu wyników.
Czym jest skala qSOFA?
qSOFA (quick Sequential Organ Failure Assessment) to narzędzie przesiewowe do oceny przy łóżku pacjenta, wprowadzone przez Trzecią Międzynarodową Konferencję Uzgadniającą Definicje Sepsy i Wstrząsu Sepsowego (Sepsis-3, Singer i wsp., JAMA 2016). Zostało zaprojektowane, aby pomóc lekarzom — bez żadnych badań laboratoryjnych — wskazać pacjentów z podejrzeniem zakażenia, u których ryzyko złego rokowania, np. przedłużonego pobytu na OIOM-ie lub zgonu w szpitalu, jest podwyższone.
Skala opiera się na trzech prostych kryteriach: częstość oddechów 22/min lub więcej, ciśnienie skurczowe 100 mmHg lub niższe oraz jakikolwiek ostry epizod zaburzeń świadomości. Za każde spełnione kryterium pacjent otrzymuje jeden punkt. Wszystkie trzy można ocenić w ciągu kilku minut przy łóżku pacjenta, a nawet w warunkach przedszpitalnych — i właśnie to czyni narzędzie przydatnym we wstępnej selekcji pacjentów.
Wynik qSOFA 2 lub więcej powinien skłonić do dalszej diagnostyki w kierunku dysfunkcji narządowej — zazwyczaj pełnej skali SOFA, posiewów krwi, oznaczenia mleczanu, a przy podejrzeniu sepsy także do szybkiego leczenia zgodnie z lokalnymi protokołami. Wynik poniżej 2 wskazuje na niższe ryzyko, ale nie wyklucza sepsy: qSOFA to badanie przesiewowe ryzyka, a nie test diagnostyczny. Jeśli mimo niskiego wyniku obawy kliniczne się utrzymują, dalsza diagnostyka nadal jest zasadna.
Jeśli chcesz szczegółowo ocenić kryterium stanu świadomości, kalkulator skali Glasgow pomoże ustalić dokładną wartość GCS. U pacjentów z zapaleniem płuc przydatnym pokrewnym narzędziem jest skala CURB-65, szacująca ciężkość stanu i ryzyko zgonu, a kalkulator ciśnienia tętniczego średniego może dać pełniejszy obraz stanu hemodynamicznego.
Ograniczenia i uwagi praktyczne
- To nie diagnoza. qSOFA wskazuje pacjentów z podwyższonym ryzykiem niekorzystnego rokowania; nie diagnozuje sepsy. Sepsa jest definiowana jako podejrzenie zakażenia plus dysfunkcja narządowa mierzona pełną skalą SOFA, która wymaga badań laboratoryjnych.
- Niższa czułość w niektórych sytuacjach. Późniejsze analizy wykazały, że qSOFA jest bardziej swoista niż czuła — niski wynik nie wyklucza sepsy, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku oraz u osób przyjmujących leki maskujące przyspieszony oddech lub hipotensję (np. beta-blokery).
- Liczy się ostra zmiana. Kryterium zaburzeń świadomości odnosi się do każdej ostrej zmiany względem stanu wyjściowego pacjenta. Przewlekłe otępienie (np. w chorobie Alzheimera) bez ostrego pogorszenia nie jest traktowane jako zaburzenie świadomości.
- Stosuj tylko przy podejrzeniu zakażenia. Skala została zwalidowana dla pacjentów z podejrzeniem zakażenia; stosowanie jej u nieselekcjonowanych pacjentów daje mylące wyniki.
- Pojedynczy pomiar. Wartości mogą zmieniać się szybko. Powtarzanie oceny w czasie często daje więcej informacji niż pojedynczy pomiar.
- Ten kalkulator ma wyłącznie charakter informacyjny i edukacyjny i nie zastępuje profesjonalnego osądu medycznego.
Tabela kryteriów qSOFA
| Kryterium | Próg | Punkty |
|---|---|---|
| Częstość oddechów (RR) | ≥ 22 oddechów/min | 1 |
| Ciśnienie skurczowe (SBP) | ≤ 100 mmHg | 1 |
| Zaburzenia świadomości (GCS) | GCS < 15 / ostra zmiana | 1 |
Wynik całkowity mieści się w przedziale od 0 do 3. Wynik 2 lub więcej (≥ 2) wskazuje na podwyższone ryzyko i powinien uruchomić dalszą diagnostykę w kierunku sepsy; wynik 0 lub 1 oznacza niższe ryzyko, ale nie wyklucza zakażenia ani sepsy.
Najczęściej zadawane pytania
Jak obliczyć wynik qSOFA ręcznie?
Sprawdź trzy kryteria oceniane przy łóżku pacjenta i dodaj 1 punkt za każde spełnione kryterium: częstość oddechów 22/min lub więcej, ciśnienie skurczowe 100 mmHg lub niższe oraz jakąkolwiek ostrą zmianę stanu świadomości (GCS poniżej 15). Wynik całkowity mieści się w przedziale od 0 do 3. Na przykład pacjent oddychający z częstością 24/min, z prawidłowym ciśnieniem 120 mmHg i w pełni przytomny otrzymuje 1 + 0 + 0 = 1.
Jaki wynik qSOFA jest prawidłowy, a jaki budzi niepokój?
Skala obejmuje wartości od 0 do 3. Wynik 0 lub 1 uznaje się za niższe ryzyko niekorzystnego rokowania, takiego jak przedłużony pobyt na OIOM-ie czy zgon w szpitalu. Wynik 2 lub 3 wskazuje na podwyższone ryzyko i powinien skłonić do dalszej diagnostyki w kierunku sepsy, w tym pełnej oceny SOFA, oznaczenia mleczanu i posiewów krwi. Pamiętaj jednak, że nawet wynik 0 nie wyklucza sepsy — to badanie przesiewowe ryzyka, a nie diagnoza.
Czy qSOFA jest nadal zalecana do przesiewowej diagnostyki sepsy?
Wytyczne ewoluowały od czasu wprowadzenia qSOFA w ramach Sepsis-3 w 2016 roku. Wytyczne Kampanii Przetrwania Sepsy (Surviving Sepsis Campaign) z 2021 roku odradzają stosowanie qSOFA jako jedynego narzędzia przesiewowego ze względu na niską czułość — wielu pacjentów z sepsą uzyskuje wynik poniżej 2. Wiele szpitali stosuje obecnie narzędzia łączone, np. kryteria SIRS razem z qSOFA lub National Early Warning Score (NEWS2). Wysoki wynik qSOFA pozostaje użytecznym sygnałem ostrzegawczym; niski natomiast nigdy sam w sobie nie powinien uspokajać.
Jaka wartość GCS kwalifikuje się jako zaburzenie świadomości?
Liczy się każda wartość skali Glasgow poniżej 15, co odpowiada każdej ostrej zmianie względem stanu wyjściowego pacjenta — splątanie, pobudzenie, senność czy stłumienie świadomości. Istotne jest, aby zmiana była ostra: przewlekłe otępienie bez ostrego pogorszenia nie daje punktu. Jeśli nie masz pewności co do dokładnej wartości GCS, kalkulator skali Glasgow pomoże precyzyjnie ocenić odpowiedź oczną, słowną i ruchową.
Czy mogę stosować qSOFA, jeśli ciśnienie lub oddech zmierzono w innych jednostkach?
Progi są zdefiniowane jako 22 oddechy/min dla częstości oddechów i 100 mmHg dla ciśnienia skurczowego, więc najpierw przelicz swoje wartości. Na przykład 100 mmHg to około 13,3 kPa. Jeśli ciśnienie podano w kPa, pomnóż je przez 7,5, aby otrzymać mmHg przed wpisaniem. Częstość oddechów po prostu mierzy się w ciągu minuty (albo w ciągu 30 sekund i podwaja się wynik).
Czy pacjent przyjmujący beta-blokery lub przewlekle chory na płuca jest punktowany inaczej?
Nie, kryteria pozostają te same, ale interpretacja wymaga ostrożności. Beta-blokery mogą łagodzić tachykardię i przyspieszony oddech, a niektórzy pacjenci mają przewlekle niskie ciśnienie, przez co skala może zaniżyć ocenę ryzyka. Z kolei pacjenci z POChP mogą mieć podwyższoną wyjściową częstość oddechów. To znane ograniczenie qSOFA — jest ona bardziej swoista niż czuła, dlatego kluczowe są osąd kliniczny i powtarzanie pomiarów w czasie.
qSOFA czy SOFA czy SIRS — czym się różnią?
qSOFA to szybka ocena przy łóżku pacjenta oparta wyłącznie na częstości oddechów, ciśnieniu i stanie świadomości — bez badań laboratoryjnych. Pełna skala SOFA wymaga danych laboratoryjnych (płytki krwi, bilirubina, kreatynina, PaO2) i definiuje dysfunkcję narządową; sepsa to podejrzenie zakażenia plus wzrost SOFA o 2 lub więcej punktów. Kryteria SIRS (temperatura, tętno, częstość oddechów, białe krwinki) są starsze i bardziej czułe, ale mniej swoiste. qSOFA najlepiej traktować jako wczesny sygnał ostrzegawczy, a nie samodzielny test diagnostyczny.