qSOFA Skor Hesaplayıcı
Sepsis şüphesi olan hastalarda risk taraması yapmak için solunum hızı, sistolik kan basıncı ve bilinç durumundan qSOFA skorunu hızla hesaplayın. Yatak başında ölçülen üç değeri girin; skor ve risk kategorisi anında karşınızda.
Solunum Sayısı, Kan Basıncı ve Bilinç Durumuna Göre Sepsis Riskini Değerlendirin
qSOFA Skor Formülü
Buradaki:
- \(RR\) — dakikadaki solunum sayısı; \(RR \ge 22\) ise 1 puan
- \(SBP\) — mmHg cinsinden sistolik kan basıncı; \(SBP \le 100\) ise 1 puan
- \(GCS\) — Glasgow Koma Skalası; ani bilinç değişikliği, yani \(GCS < 15\) olması halinde 1 puan
- \(\mathbb{1}(\cdot)\) — gösterge fonksiyonu; koşul sağlanıyorsa 1, sağlanmıyorsa 0 değerini alır
Formül, yatak başında bakılan üç ölçütten sağlanan her birine bir puan ekler ve 0 ile 3 arasında bir toplam skor verir. 2 veya üzeri skor, enfeksiyon şüphesi olan hastalarda kötü sonuç riskinin yüksekliğine işaret eder.
qSOFA Skoru – Hesaplama Örneği
{example}
Örnek: Enfeksiyon şüphesi olan bir hastanın solunum hızı 24/dakika, sistolik kan basıncı 95 mmHg ve hastanın bilinci bulanık (GKS 15'in altında).
\[ \mathbb{1}(24 \ge 22) + \mathbb{1}(95 \le 100) + \mathbb{1}(GCS < 15) = 1 + 1 + 1 = 3 \]
Sonuç: qSOFA skoru 3 üzerinden 3 olup yüksek risk kategorisine girer (qSOFA ≥ 2). Üç ölçütün tümü sağlandığından hastanın olası sepsis açısından derhal değerlendirilmesi gerekir.
{/example}
qSOFA Hesaplayıcı Nasıl Kullanılır?
- Hastanın solunum hızını dakikadaki solunum sayısı olarak girin (1–80).
- Sistolik kan basıncını mmHg cinsinden girin (20–300).
- Bilinç durumunda değişiklik olup olmadığını seçin: bilinçte herhangi bir ani değişiklik için "Evet (GKS 15'in altında, bilinç bulanıklığı dahil)" seçeneğini, hasta tam bilinçliyse "Hayır (GKS 15, tam ayık)" seçeneğini işaretleyin.
- Sonuç panelinde qSOFA skorunu (0–3), risk kategorisini ve her ölçütün yorumunu görün.
qSOFA Skoru Nedir?
Hızlı Organ Yetmezliği Değerlendirme Skoru (quick Sequential Organ Failure Assessment, qSOFA), Sepsis ve Septik Şok Tanımları Üçüncü Uluslararası Uzlaşı Toplantısı'nın (Sepsis-3, Singer ve ark., JAMA 2016) ortaya koyduğu, yatak başında uygulanan bir tarama aracıdır. Amacı, hiçbir laboratuvar testi gerektirmeden, enfeksiyon şüphesi olan hastalardan uzun süreli yoğun bakım yatışı veya hastane içi ölüm gibi kötü sonuçlar açısından yüksek risk taşıyanların hekim tarafından ayırt edilmesine yardımcı olmaktır.
Skor üç basit ölçüte dayanır: dakikada 22 veya daha hızlı solunum, 100 mmHg veya daha düşük sistolik kan basıncı ve bilinç durumunda herhangi bir ani değişiklik. Sağlanan her ölçüt bir puan ekler. Üçü de yatak başında, hatta hastaneye ulaşmadan önce birkaç dakika içinde değerlendirilebilir; aracın erken triyaj için yararlı olmasını sağlayan da tam olarak budur.
qSOFA skoru 2 veya üzeri çıktığında organ disfonksiyonu açısından ileri değerlendirme yapılmalıdır; bu genellikle tam SOFA skoru, kan kültürleri, laktat ölçümü ve sepsis düşünülüyorsa yerel protokollere uygun erken tedavi demektir. 2'nin altındaki skor daha düşük risk gösterir ancak sepsisi dışlamaz: qSOFA bir risk taramasıdır, tanı testi değil. Skor düşük olsa da klinik kuşku sürüyorsa ek incelemeler yine de gereklidir.
Bilinç durumu ölçütünü ayrıntılı değerlendirmeniz gerekiyorsa Glasgow Koma Skalası hesaplayıcısı tam GKS değerini belirlemenize yardımcı olur. Pnömonili hastalar için CURB-65 skoru, şiddet ve ölüm riskini tahmin eden benzer bir yatak başı araçtır; ortalama arter basıncı hesaplayıcısı ise hemodinamik duruma ilişkin daha bütünlüklü bir tablo sunar.
Sınırlılıklar ve Pratik Notlar
- Tanı aracı değildir. qSOFA, kötü sonuç açısından yüksek riskli hastaları belirler; sepsis tanısı koymaz. Sepsis, enfeksiyon şüphesi artı tam SOFA skoruyla ölçülen organ disfonksiyonu ile tanımlanır ve bunun laboratuvar verisi gerekir.
- Bazı durumlarda duyarlılığı düşüktür. Sonraki analizler, qSOFA'nın duyarlılıktan çok özgüllüğünün yüksek olduğunu gösterdi: düşük skor sepsisi dışlamaz; özellikle ileri yaştaki hastalarda ya da takipne veya hipotansiyonu maskeleyen ilaç (örn. beta bloker) kullananlarda dikkatli olunmalıdır.
- Önemli olan ani değişikliktir. Bilinç durumu ölçütü, hastanın taban haline göre ani değişiklikleri kapsar. Demans gibi kronik bilinç bulanıklığı, ani kötüleşme eşlik etmiyorsa puan kazandırmaz.
- Yalnızca enfeksiyon şüphesi varsa uygulayın. Skor, enfeksiyon şüphesi olan hastalarda doğrulanmıştır; ayırım gözetilmeyen hastalarda kullanılması yanıltıcı sonuçlar doğurur.
- Tek zaman noktasıdır. Değerler hızla değişebilir. Tek bir ölçümden çok, değerlendirmenin zaman içinde tekrarlanması çoğu zaman daha bilgi vericidir.
- Bu hesaplayıcı yalnızca bilgilendirme ve eğitim amaçlıdır; profesyonel tıbbi değerlendirmenin yerine geçmez.
qSOFA Ölçütleri Başvuru Tablosu
| Ölçüt | Eşik | Puan |
|---|---|---|
| Solunum hızı (RR) | ≥ 22 solunum/dakika | 1 |
| Sistolik kan basıncı (SBP) | ≤ 100 mmHg | 1 |
| Bilinç değişikliği (GKS) | GKS < 15 / ani değişiklik | 1 |
Toplam skor 0 ile 3 arasındadır. 2 veya üzeri skor (≥ 2) yüksek risk gösterir ve sepsis açısından ileri değerlendirmeyi tetiklemelidir; 0 veya 1 skoru düşük risk gösterir, ancak enfeksiyonu ya da sepsisi dışlamaz.
Sıkça Sorulan Sorular
qSOFA skorunu elle nasıl hesaplarım?
Yatak başında üç ölçütü kontrol edin ve sağlanan her birine 1 puan ekleyin: dakikada 22 veya üzeri solunum, 100 mmHg veya altı sistolik kan basıncı ve bilinç durumunda ani değişiklik (GKS 15'in altında). Toplam 0 ile 3 arasında değişir. Örneğin, solunumu 24/dakika, kan basıncı 120 mmHg (normal) ve bilinci tam açık olan bir hasta 1 + 0 + 0 = 1 puan alır.
qSOFA skoru için normal ve kaygı verici değer nedir?
Skala 0 ile 3 arasında değişir. 0 veya 1 skoru, uzun süreli yoğun bakım yatışı ya da hastane içi ölüm gibi kötü sonuçlar açısından daha düşük risk kabul edilir. 2 veya 3 skoru yüksek risk gösterir ve tam SOFA değerlendirmesi, laktat ölçümü ve kan kültürleri dâhil sepsis açısından ileri incelemeyi gerektirir. Unutmayın: 0 skor bile sepsisi dışlamaz; bu bir risk taramasıdır, tanı değil.
Sepsis taramasında qSOFA hâlâ öneriliyor mu?
Sepsis-3'ün qSOFA'yı 2016'da tanıttığından beri kılavuzlar değişti. Surviving Sepsis Campaign 2021 kılavuzları, qSOFA'nın düşük duyarlılığı nedeniyle ( birçok sepsis hastası 2'nin altında skor alıyor) tek başına tarama aracı olarak kullanılmasına karşı çıkar. Birçok hastane bugün SIRS ölçütlerini qSOFA ya da Ulusal Erken Uyarı Skoru (NEWS2) ile birlikte kullanan birleşik araçlar benimsemiştir. Yüksek qSOFA yine de önemli bir uyarı işaretidir; düşük skor ise tek başına asla güvence vermez.
Hangi GKS değeri bilinç değişikliği sayılır?
Glasgow Koma Skalası'nın 15'in altındaki her değeri sayılır; bu, hastanın taban haline göre herhangi bir ani değişikliğe karşılık gelir: bilinç bulanıklığı, ajitasyon, uyku hali veya uyarılmaya geç cevap verme. Önemli nokta, değişikliğin ani olmasıdır: demansa bağlı kronik bilinç bulanıklığı, ani kötüleşme olmadan puan kazandırmaz. Tam GKS değerinden emin değilseniz Glasgow Koma Skalası hesaplayıcısı göz, sözel ve motor yanıtları tam olarak puanlamanıza yardımcı olur.
Kan basıncı veya solunum değerleri başka birimlerle ölçülmüşse qSOFA kullanabilir miyim?
Eşikler solunum hızı için 22 solunum/dakika ve sistolik kan basıncı için 100 mmHg olarak tanımlıdır; bu nedenle önce değerlerinizi dönüştürün. Örneğin 100 mmHg yaklaşık 13,3 kPa'dır. Kan basıncı kPa cinsinden verildiyse, hesaplayıcıya girmeden önce 7,5 ile çarparak mmHg'ya çevirin. Solunum hızı ise bir dakika boyunca sayılır (ya da 30 saniye sayılıp iki katına çıkarılır).
Beta bloker kullanan veya kronik akciğer hastalığı olan hasta farklı puanlanır mı?
Hayır, ölçütler aynı kalır; ancak yorumlanırken dikkat gerekir. Beta blokerler taşikardi ve takipneyi baskılayabilir, bazı hastaların kan basıncı da kronik olarak düşük olabilir; bu durumda skor riski olduğundan düşük gösterebilir. Buna karşılık KOAH'lı hastaların taban solunum hızı yüksek olabilir. Bu, qSOFA'nın bilinen bir sınırlılığıdır: duyarlılıktan çok özgüllüğü yüksektir; bu yüzden klinik değerlendirme ve zaman içinde tekrarlanan ölçümler esastır.
qSOFA, SOFA ve SIRS arasındaki fark nedir?
qSOFA yalnızca solunum hızı, kan basıncı ve bilinç durumunu kullanan, laboratuvar gerektirmeyen hızlı bir yatak başı taramasıdır. Tam SOFA skoru laboratuvar verisi (trombosit, bilirubin, kreatinin, PaO2) ister ve organ disfonksiyonunu tanımlar; sepsis, enfeksiyon şüphesi artı SOFA'da 2 veya daha fazla artış demektir. SIRS ölçütleri (ateş, kalp hızı, solunum hızı, beyaz küre) daha eski, daha duyarlı ama daha az özgüldür. qSOFA, tek başına bir tanı testi olarak değil, erken uyarı işareti olarak ele alınmalıdır.