Kalkulator skali BISAP

Zaktualizowano: 14 października 2026

Oblicz punktację BISAP w ostrym zapaleniu trzustki w kilka sekund. Wpisz azot mocznika (BUN) z przyjęcia, stan świadomości, kryteria SIRS, wiek i obecność płynu w jamie opłucnej, aby ocenić ciężkość choroby i ryzyko zgonu.

Ocena ciężkości ostrego zapalenia trzustki w skali BISAP

Wzór skali BISAP

Wzór

\[ \text{BISAP} = [\text{BUN} > 25\ \text{mg/dL}] + [\text{zaburzenia świadomości}] + [\text{SIRS} \ge 2] + [\text{wiek} > 55] + [\text{płyn w jamie opłucnej}] \]

Objaśnienie symboli:

\(\text{BUN}\) — azot mocznika we krwi oznaczony przy przyjęciu (mg/dL); kryterium jest spełnione, gdy BUN > 25 mg/dL
Zaburzenia świadomości — każde ostre zaburzenie stanu świadomości (splątanie, senność, zniesienie kontaktu)
SIRS — zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej; co najmniej 2 z: temperatura < 36 °C lub > 38 °C, tętno > 90/min, częstość oddechów > 20/min lub PaCO₂ < 32 mmHg, liczba leukocytów < 4 lub > 12 × 10⁹/l (lub > 10% form młodych)
Wiek — kryterium jest spełnione, gdy wiek > 55 lat
Płyn w jamie opłucnej — widoczny w badaniu obrazowym klatki piersiowej wykonanym przy przyjęciu (najczęściej po stronie lewej)

Każde kryterium w nawiasie kwadratowym daje 1 punkt, jeśli jest spełnione, a 0, jeśli nie — łączna punktacja BISAP mieści się więc w przedziale od 0 do 5. Skalę opracowali Wu i wsp. (2008) jako proste narzędzie łóżkowe do przewidywania śmiertelności w ostrym zapaleniu trzustki w ciągu pierwszych 24 godzin od przyjęcia.

Skala BISAP – przykład obliczenia

Przykład: 62-letni pacjent trafia do szpitala z ostrym zapaleniem trzustki. BUN przy przyjęciu wynosi 32 mg/dL, pacjent jest przytomny i w pełni zorientowany, spełnione są dwa kryteria SIRS, a zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej nie wykazuje płynu w jamie opłucnej.

\[ \begin{aligned} \text{B} &= [32 > 25] = 1 \\ \text{I} &= [\text{przytomny}] = 0 \\ \text{S} &= [\text{SIRS} \ge 2] = 1 \\ \text{A} &= [62 > 55] = 1 \\ \text{P} &= [\text{brak płynu}] = 0 \end{aligned} \]

\[ \text{BISAP} = 1 + 0 + 1 + 1 + 0 = 3 \text{ punkty} \]

Wynik: skala BISAP = 3 punkty — wysokie ryzyko (3–5). W pierwotnym badaniu walidacyjnym odpowiada to śmiertelności szpitalnej rzędu około 3–8% i uzasadnia intensywny nadzór nad pacjentem.

Jak korzystać z kalkulatora skali BISAP

Wpisz wartość azotu mocznika we krwi (BUN) w mg/dL z panelu badań wykonanego przy przyjęciu. Kryterium jest spełnione tylko wtedy, gdy BUN przekracza 25 mg/dL.
Wybierz stan świadomości, który najlepiej opisuje pacjenta w momencie przyjęcia: „Przytomny i zorientowany” albo „Zaburzony (splątany, senny lub ze zniesionym kontaktem)”.
Zdecyduj, czy występuje SIRS. Policz kryteria wymienione w opisie pola (temperatura, tętno, częstość oddechów lub PaCO₂, liczba leukocytów); wybierz „Obecne (2 lub więcej kryteriów)”, jeśli spełnione są co najmniej dwa.
Podaj wiek pacjenta w latach. Kryterium jest spełnione, gdy wiek przekracza 55 lat.
Zaznacz, czy w badaniu obrazowym klatki piersiowej wykonanym przy przyjęciu widoczny jest płyn w jamie opłucnej.
Odczytaj wyniki: łączną punktację BISAP (0–5), kategorię ryzyka oraz interpretację ze wskazaniem, które kryteria zostały spełnione.

Czym jest skala BISAP?

BISAP (Blood urea nitrogen — azot mocznika we krwi, Impaired mental status — zaburzenia świadomości, Systemic inflammatory response syndrome — SIRS, Age — wiek, Pleural effusion — płyn w jamie opłucnej) to pięciopunktowa kliniczna skala oceny ciężkości ostrego zapalenia trzustki we wczesnym okresie hospitalizacji. Powstała jako prostsza alternatywa dla starszych systemów, takich jak skala Ransona czy APACHE II, które wymagają wielu wyników laboratoryjnych albo pomiarów powtarzanych przez 48 godzin. Ponieważ wszystkie pięć zmiennych BISAP jest dostępnych w ciągu 24 godzin od przyjęcia — często od razu przy łóżku pacjenta — skala pozwala szybko podejmować decyzje triażowe.

Skala ma znaczenie, ponieważ przebieg ostrego zapalenia trzustki jest bardzo różnorodny: większość pacjentów wraca do zdrowia przy leczeniu podtrzymującym, ale u części z nich choroba przechodzi w postać ciężką z niewydolnością narządów, martwicą trzustki, sepsą lub zgonem. Wczesne wyodrębnienie pacjentów wysokiego ryzyka pozwala lekarzom nasilić monitorowanie, rozpocząć intensywną resuscytację płynową, rozważyć przyjęcie na oddział intensywnej terapii i szybciej zaangażować specjalistów — dlatego BISAP włączono do międzynarodowych wytycznych dotyczących zapalenia trzustki.

Interpretacja jest prosta. Wynik 0–1 oznacza niskie ryzyko (śmiertelność znacznie poniżej 1% w pierwotnym badaniu), wynik 2 — ryzyko pośrednie (około 1–2%), przy czym ryzyko rośnie z każdym punktem, a wyniki 3–5 wyznaczają grupę wysokiego ryzyka: śmiertelność około 3–8% przy 3 punktach i około 11% lub więcej przy 4–5. Wyższe wyniki przewidują też częstszą niewydolność narządów, przyjęcia na oddział intensywnej terapii i martwicę trzustki. Skalę należy traktować jako ciągły gradient ryzyka, a nie pojedynczy próg odcięcia — każdy dodatkowy punkt pogarsza rokowanie.

Założenia, ograniczenia i praktyczne wskazówki

Moment oceny: skalę BISAP walidowano na danych zebranych w ciągu 24 godzin od przyjęcia. Stosowanie jej później, po rozpoczęciu leczenia, zmniejsza jej dokładność.
Jednostki: BUN trzeba podać w mg/dL. Jeśli laboratorium podaje mocznik w mmol/l lub µmol/l, najpierw przelicz wartość (mocznik w mmol/l × 2,14 ≈ BUN w mg/dL; wartości w µmol/l podziel przez 2,14, aby uzyskać odpowiednik w mg/dL).
To nie narzędzie diagnostyczne: BISAP szacuje prawdopodobieństwo powikłań; sama nie rozpoznaje zapalenia trzustki ani nie określa jego ciężkości. Rozpoznanie ostrego zapalenia trzustki opiera się na charakterystycznym bólu brzucha oraz podwyższonym stężeniu lipazy/amylazy lub zmianach w badaniach obrazowych.
Etiologia i choroby współistniejące nie są uwzględnione: na wynik wpływają także czynniki takie jak otyłość, przyczyna choroby (np. hipertriglicerydemia), wyjściowa funkcja nerek i choroby towarzyszące, których pięć kryteriów nie obejmuje.
Dynamiczna ponowna ocena: utrzymujący się wzrost BUN w pierwszych 48 godzinach mimo podaży płynów jest sam w sobie niekorzystnym znakiem prognostycznym; powtarzana ocena kliniczna pozostaje niezbędna.
Ostateczna jest ocena kliniczna: każde narzędzie, w tym BISAP, powinno wspierać — nigdy nie zastępować — ocenę lekarza prowadzącego.

Powiązane skale ryzyka stosowane przy łóżku pacjenta znajdziesz w naszych kalkulatorach: kalkulator skali qSOFA do przesiewowej diagnostyki sepsy, kalkulator skali CURB-65 do oceny ciężkości zapalenia płuc oraz kalkulator skali Glasgow, gdy potrzebujesz ustrukturyzowanej oceny stanu świadomości. Skala BISAP służy wyłącznie celom informacyjnym i nie zastępuje profesjonalnej porady medycznej.

Najczęściej zadawane pytania

Jak obliczyć punktację BISAP ręcznie?

Przyznaj 1 punkt za każde z pięciu stwierdzeń typu tak/nie z pierwszych 24 godzin od przyjęcia: BUN powyżej 25 mg/dL, każde ostre zaburzenie świadomości (splątanie, senność, zniesienie kontaktu), co najmniej 2 kryteria SIRS, wiek powyżej 55 lat oraz płyn w jamie opłucnej w badaniu obrazowym klatki piersiowej. Zsumuj punkty — wynik mieści się w przedziale od 0 do 5. Nie potrzebujesz skomplikowanego wzoru ani pomiarów powtarzanych — każda zmienna ma charakter zero-jedynkowy.

Jaki wynik BISAP jest dobry, a jaki niebezpieczny?

Wynik 0–1 uznaje się za niskie ryzyko — śmiertelność szpitalna znacznie poniżej 1% w pierwotnym badaniu. Wynik 2 to ryzyko pośrednie (około 1–2%). Wyniki 3–5 oznaczają wysokie ryzyko: około 3–8% śmiertelności przy 3 punktach i około 11% lub więcej przy 4–5, a także częstszą niewydolność narządów i martwicę trzustki. Traktuj skalę jako gradient, a nie jedną ostrą granicę — każdy dodatkowy punkt pogarsza rokowanie.

Jak przeliczyć mocznik z mmol/l na BUN w mg/dL, którego wymaga kalkulator BISAP?

Wiele laboratoriów, m.in. w Europie, podaje stężenie mocznika zamiast BUN. Pomnóż mocznik w mmol/l przez 2,14, aby uzyskać przybliżoną wartość BUN w mg/dL; wartości w µmol/l podziel przez 2,14 (albo pomnóż wartość w mmol/l przez 214). Na przykład mocznik 10 mmol/l ≈ 21,4 mg/dL, co nie spełnia kryteria >25 mg/dL. Pamiętaj, że w niektórych krajach stosuje się inne współczynniki przeliczeniowe — jeśli wynik jest blisko progu, sprawdź metodę referencyjną swojego laboratorium.

Co, gdy BUN wynosi dokładnie 25 mg/dL albo wiek dokładnie 55 lat?

Oba kryteria mają ostre progi: punkt przyznaje się tylko wtedy, gdy BUN jest większy niż 25 mg/dL, a wiek większy niż 55 lat. BUN równy dokładnie 25 lub wiek dokładnie 55 lat daje 0 punktów za to kryterium — zgodnie z definicją z pierwotnej pracy Wu i wsp. oraz implementacją w tym kalkulatorze. Jeśli wartość leży tuż przy granicy, dokładnie sprawdź wynik badania i rozważ jego powtórzenie, bo to właśnie przy wartościach granicznych błędy przeliczania jednostek mają największe znaczenie.

Jak BISAP wypada na tle skali Ransona i APACHE II?

Skalę BISAP zaprojektowano tak, by była prostsza i szybsza. Skala Ransona wymaga do 11 zmiennych zbieranych przez pierwsze 48 godzin, a APACHE II — kilkunastu pomiarów fizjologicznych, więc żadna z nich nie nadaje się do natychmiastowego triażu przy łóżku pacjenta. BISAP wykorzystuje tylko 5 zmiennych dostępnych już przy przyjęciu, a mimo to porównywalnie przewiduje śmiertelność. Ceną jest mniejsza szczegółowość — mówi mniej o funkcji narządów, chorobach współistniejących i przyczynie zapalenia trzustki.

Czy BISAP można stosować u dzieci i kobiet w ciąży?

Skalę BISAP opracowano i walidowano u dorosłych z ostrym zapaleniem trzustki, dlatego nie należy jej stosować u dzieci — kryterium wieku i progi fizjologiczne (tętno, częstość oddechów, liczba leukocytów) są inne w populacji dziecięcej. Dowody dotyczące ciąży również są ograniczone, a podwyższony BUN czy wyniki badań obrazowych mogą być interpretowane inaczej. W tych grupach stosuj dedykowane narzędzia oceny pediatrycznej i położniczej oraz ocenę specjalisty zamiast skali BISAP.

Jakie są najczęstsze błędy przy stosowaniu skali BISAP?

Do częstych pomyłek należą: wpisanie mocznika w mmol/l bez przeliczenia na mg/dL, uznanie SIRS za obecne przy spełnieniu tylko jednego kryterium (wymagane są dwa), zaliczenie przewlekłego splątania lub otępienia do zaburzeń świadomości (liczą się tylko ostre zmiany), stosowanie skali po 24 godzinach leczenia, gdy BUN i parametry życiowe już się zmieniły, oraz traktowanie wyniku jak rozpoznania. Zawsze łącz skalę z oceną kliniczną i powtarzaj ocenę w ciągu pierwszych 48 godzin.