Kalkulator skali Child-Pugh
Wpisz bilirubinę, albuminę, INR lub wydłużenie czasu protrombinowego oraz stopień nasilenia wodobrzusza i encefalopatii, aby otrzymać punktację Child-Pugh (5–15 punktów) i klasę A, B lub C określającą zaawansowanie marskości wątroby.
Ocena ciężkości marskości wątroby w skali Childa-Pugha
Wzór skali Child-Pugh
Gdzie:
- \(P_{\text{bilirubina}}\) — punkty za bilirubinę całkowitą (mg/dL): 1 przy <2, 2 przy 2–3, 3 przy >3
- \(P_{\text{albumina}}\) — punkty za albuminę w surowicy (g/dL): 1 przy >3,5, 2 przy 2,8–3,5, 3 przy <2,8
- \(P_{\text{krzepnięcie}}\) — punkty za INR: 1 przy <1,7, 2 przy 1,7–2,3, 3 przy >2,3 (albo za wydłużenie PT: <4 s, 4–6 s, >6 s)
- \(P_{\text{wodobrzusze}}\) — 1 pkt przy braku, 2 pkt przy niewielkim (kontrolowanym farmakologicznie), 3 pkt przy umiarkowanym do ciężkiego (słabo kontrolowanym)
- \(P_{\text{encefalopatia}}\) — 1 pkt przy braku, 2 pkt przy stopniu I–II, 3 pkt przy stopniu III–IV
Każdy z pięciu parametrów otrzymuje 1, 2 lub 3 punkty, dlatego wynik całkowity mieści się w przedziale od 5 do 15. Sumę punktów przypisuje się następnie do klasy: A (5–6 punktów), B (7–9) lub C (10–15).
Skala Child-Pugh — przykład obliczenia
Przykład: pacjent z marskością wątroby ma bilirubinę całkowitą 2,5 mg/dL, albuminę w surowicy 3,0 g/dL, INR 1,8, niewielkie wodobrzusze kontrolowane lekami oraz brak encefalopatii wątrobowej.
\[ P_{\text{bili}} = 2 \;(2.5 \text{ mg/dL mieści się w przedziale 2–3}), \quad P_{\text{alb}} = 2 \;(3.0 \text{ g/dL mieści się w przedziale 2.8–3.5}) \]
\[ P_{\text{INR}} = 2 \;(1.8 \text{ mieści się w przedziale 1.7–2.3}), \quad P_{\text{asc}} = 2, \quad P_{\text{enc}} = 1 \]
\[ \text{Wynik} = 2 + 2 + 2 + 2 + 1 = 9 \text{ punktów} \]
Rezultat: 9 punktów — klasa B w skali Child-Pugh, co wskazuje na istotne upośledzenie czynności wątroby.
Jak korzystać z kalkulatora skali Child-Pugh
- Wpisz bilirubinę całkowitą z wyników badania krwi i wybierz jednostkę (mg/dL lub µmol/L).
- Wpisz albuminę w surowicy i wybierz jednostkę (g/dL lub g/L).
- Wybierz parametr krzepnięcia, którym dysponujesz — INR lub wydłużenie PT — i wpisz wartość w pole INR / wydłużenie PT. Jeśli wybierasz wydłużenie PT, podaj liczbę sekund powyżej wartości kontrolnej (np. 4,5), a nie całkowity czas protrombinowy.
- Wskaż stopień nasilenia wodobrzusza: brak, niewielkie (kontrolowane farmakologicznie) lub umiarkowane do ciężkiego (słabo kontrolowane).
- Wskaż stopień encefalopatii wątrobowej: brak, stopień I–II (łagodny) lub stopień III–IV (ciężki).
- Odczytaj wynik całkowity (5–15 punktów), swoją klasę Child-Pugh (A, B lub C) oraz interpretację wyniku.
Czym jest skala Child-Pugh?
Skala Child-Pugh (nazywana także skalą Childa-Turcotte’a-Pugha) to jedno z najstarszych i najczęściej stosowanych narzędzi do oceny zaawansowania przewlekłych chorób wątroby i marskości. Łączy dwa parametry laboratoryjne (bilirubinę i albuminę), jedną miarę krzepnięcia krwi (INR lub czas protrombinowy) oraz dwa objawy kliniczne (wodobrzusze i encefalopatię wątrobową) w jedną liczbę od 5 do 15.
Skala dzieli pacjentów na trzy klasy. Klasa A (5–6 punktów) oznacza dobrze wyrównaną marskość — wątroba mimo bliznowacenia nadal spełnia większość swoich funkcji. Klasa B (7–9 punktów) wskazuje na istotne upośledzenie czynności wątroby, a klasa C (10–15 punktów) odpowiada marskości niewyrównanej, w której powikłania takie jak zatrzymanie płynów, ryzyko krwawień i zaburzenia świadomości wysuwają się na pierwszy plan.
Ta klasyfikacja ma znaczenie, ponieważ koreluje z przeżywalnością i ryzykiem operacyjnym. W klasycznym zestawieniu danych Pugha i współpracowników z 1973 roku roczne przeżycie wynosiło mniej więcej 100% w klasie A, 80% w klasie B i 45% w klasie C, a śmiertelność okołooperacyjna rosła od około 10% w klasie A do ponad 80% w klasie C. Lekarze nadal posługują się tą skalą, aby ocenić, czy planowany zabieg jest w rozsądny sposób bezpieczny, aby oszacować rokowanie i aby w ustandaryzowany sposób komunikować zaawansowanie choroby. Przy ustalaniu kolejności pacjentów na liście do przeszczepienia wątroby skalę Child-Pugh w dużej mierze zastąpiła jednak skala MELD-Na.
Tabela punktacji
| Parametr | 1 punkt | 2 punkty | 3 punkty |
|---|---|---|---|
| Bilirubina całkowita (mg/dL) | < 2 | 2–3 | > 3 |
| Albumina w surowicy (g/dL) | > 3,5 | 2,8–3,5 | < 2,8 |
| INR | < 1,7 | 1,7–2,3 | > 2,3 |
| Wydłużenie PT (s) | < 4 | 4–6 | > 6 |
| Wodobrzusze | Brak | Niewielkie | Umiarkowane do ciężkiego |
| Encefalopatia wątrobowa | Brak | Stopień I–II | Stopień III–IV |
Klasa A = 5–6 punktów, klasa B = 7–9 punktów, klasa C = 10–15 punktów.
Założenia, ograniczenia i praktyczne wskazówki
- Skala dotyczy marskości wątroby, a nie ostrej niewydolności wątroby. Skalę Child-Pugh zwalidowano u pacjentów z przewlekłymi chorobami wątroby i nadciśnieniem wrotnym; nie jest przeznaczona do stanów ostrych.
- Dwa z pięciu parametrów to ocena kliniczna. Stopień wodobrzusza i encefalopatii zależy od tego, jak dobrze objawy są kontrolowane leczeniem, dlatego ten sam pacjent w różnym czasie może uzyskać inną punktację. Konieczne są: badanie wodobrzusza przy łóżku pacjenta bez użycia USG oraz dokładny wywiad w kierunku encefalopatii.
- Interpretuj wartości graniczne ostrożnie. Skala opiera się na stałych punktach odcięcia, więc bilirubina 1,9 wobec 2,1 mg/dL zmienia liczbę punktów, choć różnica kliniczna jest minimalna. W oryginalnej pracy Pugha zwrócono też uwagę, że progi dla bilirubiny są inne w chorobach cholestatycznych, takich jak pierwotne zapalenie dróg żółciowych.
- Przeliczenie jednostek ma znaczenie. Bilirubinę w µmol/L przelicza się według \(1 \text{ mg/dL} = 17.1\ \mu\text{mol/L}\), a albuminę w g/L dzieli przez 10. Przed wpisaniem wartości dokładnie sprawdź jednostki na wyniku badania.
- Leki przeciwkrzepliwe wpływają na INR. Jeśli pacjent przyjmuje warfarynę, INR odzwierciedla działanie leku, a nie syntetyczną czynność wątroby, co może zawyżyć punktację.
- To narzędzie informacyjne, a nie diagnoza. Wynik zawsze omów z hepatologiem lub lekarzem prowadzącym. Do szerszego przesiewowego badania ryzyka wątrobowego przy podejrzeniu włóknienia przyda się kalkulator skali FIB-4; jeśli marskość wpływa na decyzje lecznicze przy migotaniu przedsionków, kalkulator skali HAS-BLED pomoże oszacować ryzyko krwawienia.
Najczęściej zadawane pytania
Jak obliczyć punktację Child-Pugh samodzielnie?
Przydziel 1, 2 lub 3 punkty każdemu z pięciu parametrów: bilirubina całkowita, albumina w surowicy, INR (lub wydłużenie PT), wodobrzusze i encefalopatia wątrobowa. Następnie wystarczy je zsumować — wynik zawsze mieści się między 5 a 15. Na przykład bilirubina 3,2 mg/dL (3 pkt), albumina 3,9 g/dL (1 pkt), INR 1,4 (1 pkt), brak wodobrzusza (1 pkt) i encefalopatia I stopnia (2 pkt) dają 8 punktów, czyli klasę B.
Jaki wynik w skali Child-Pugh jest dobry lub prawidłowy?
Wynik 5 to najlepszy możliwy rezultat, a 15 — najgorszy. Klasa A (5–6 punktów) oznacza dobrze wyrównaną marskość o najlepszym rokowaniu — w klasycznych danych roczne przeżycie wynosiło około 100%. Klasa B (7–9) wskazuje na istotne upośledzenie czynności wątroby, natomiast klasa C (10–15) odpowiada chorobie niewyrównanej, z najwyższym ryzykiem operacyjnym i zgonu. Naprawdę „prawidłowego” wyniku nie ma — każda diagnoza marskości wątroby jest poważna.
Czy można podać bilirubinę w µmol/L albo albuminę w g/L?
Tak. Kalkulator przyjmuje obie jednostki i przelicza je wewnętrznie. Jeśli chcesz zrobić to samodzielnie: podziel bilirubinę w µmol/L przez 17,1, aby otrzymać mg/dL, a albuminę w g/L podziel przez 10, aby otrzymać g/dL. Na przykład 34 µmol/L ≈ 2 mg/dL, a 30 g/L = 3,0 g/dL. Przed wpisaniem wartości zawsze sprawdź jednostkę podaną na wyniku badania — ich pomylenie to jeden z najczęstszych błędów.
Dlaczego skala uwzględnia INR lub wydłużenie PT — co należy wpisać?
Oryginalna punktacja z 1973 roku opierała się na wydłużeniu czasu protrombinowego (sekundy powyżej wartości kontrolnej), natomiast INR to jego współczesny, ustandaryzowany odpowiednik. Wpisz tę wartość, którą podaje wynik twojego badania. Jeśli podajesz wydłużenie PT, uwzględnij wyłącznie sekundy powyżej wartości kontrolnej — na przykład gdy wartość kontrolna to 12 s, a czas protrombinowy pacjenta 16,5 s, wpisz 4,5, a nie 16,5. INR i wydłużenie PT nie są ze sobą zamienne, ale odnoszą się do tej samej skali 1–3 punktów.
Czy przyjmowanie warfaryny lub leków przeciwkrzepliwych wpływa na wynik?
Tak, w istotny sposób. INR mierzy, jak szybko krzepnie krew, ale warfaryna celowo podnosi INR niezależnie od czynności wątroby. U pacjenta przyjmującego warfarynę INR odzwierciedla działanie leku, a nie zdolność wątroby do produkcji czynników krzepnięcia, co może zawyżyć punktację Child-Pugh. Poinformuj lekarza prowadzącego o stosowaniu leków przeciwkrzepliwych — może on inaczej zinterpretować składnik krzepnięcia albo posłużyć się wartościami PT sprzed rozpoczęcia leczenia.
Czy wynik w skali Child-Pugh może się zmieniać w czasie?
Tak. Dwa z pięciu składników — wodobrzusze i encefalopatia — to oceny kliniczne, które zależą od tego, jak dobrze objawy są kontrolowane leczeniem, a wartości laboratoryjne również się wahają. Pacjent, którego wodobrzusze jest dobrze kontrolowane diuretykami, uzyska niższą punktację niż ten sam pacjent ze słabo kontrolowanym gromadzeniem płynów. Dlatego punktację zwykle ponownie oblicza się podczas wizyt kontrolnych lub przed poważnymi decyzjami terapeutycznymi.
Czym różni się skala Child-Pugh od skali MELD?
Skala Child-Pugh dzieli marskość na klasy A, B i C i jest szeroko stosowana do oceny ryzyka operacyjnego oraz ogólnego rokowania. Skala MELD (Model for End-Stage Liver Disease) wykorzystuje bilirubinę, INR, kreatyninę i sód, aby przewidzieć krótkoterminową śmiertelność, i jest standardem przy ustalaniu kolejności na liście oczekujących na przeszczep wątroby. Skala Child-Pugh jest częściowo subiektywna (ocena wodobrzusza i encefalopatii), podczas gdy MELD opiera się wyłącznie na obiektywnych wartościach laboratoryjnych. Obie mają charakter informacyjny — wyniki omów z hepatologiem.