Child-Pugh Skoru Hesaplama
Bilirubin, albümin, INR veya protrombin zamanı (PT) uzaması ile asit ve ensefalopati şiddetini girin; sirozun ağırlığını gösteren Child-Pugh skorunu (5–15 puan) ve A, B veya C sınıfını öğrenin.
Child-Pugh skoru ile sirozun şiddetini sınıflandırın
Child-Pugh Skoru Formülü
Buradaki değişkenler:
- \(P_{\text{bilirubin}}\) — total bilirubin (mg/dL) puanı: <2 ise 1, 2–3 ise 2, >3 ise 3
- \(P_{\text{albümin}}\) — serum albümini (g/dL) puanı: >3,5 ise 1, 2,8–3,5 ise 2, <2,8 ise 3
- \(P_{\text{pıhtılaşma}}\) — INR puanı: <1,7 ise 1, 1,7–2,3 ise 2, >2,3 ise 3 (veya PT uzaması: <4 sn, 4–6 sn, >6 sn)
- \(P_{\text{asit}}\) — yok: 1 puan; hafif (tıbbi olarak kontrol altında): 2 puan; orta ile şiddetli arası (kontrol altına alınamayan): 3 puan
- \(P_{\text{ensefalopati}}\) — yok: 1 puan; derece I–II: 2 puan; derece III–IV: 3 puan
Beş parametrenin her biri 1, 2 veya 3 puan getirir; bu yüzden toplam skor 5 ile 15 arasında değişir. Toplam puan daha sonra bir sınıfa karşılık gelir: A (5–6 puan), B (7–9) veya C (10–15).
Child-Pugh Skoru – Hesaplama Örneği
Örnek: sirozlu bir hastada total bilirubin 2,5 mg/dL, serum albümini 3,0 g/dL, INR 1,8, ilaçla kontrol altında hafif asit ve hepatik ensefalopati yok.
\[ P_{\text{bilirubin}} = 2 \;(2.5 \text{ mg/dL, 2–3 aralığında}), \quad P_{\text{albümin}} = 2 \;(3.0 \text{ g/dL, 2.8–3.5 aralığında}) \]
\[ P_{\text{INR}} = 2 \;(1.8 \text{, 1.7–2.3 aralığında}), \quad P_{\text{asit}} = 2, \quad P_{\text{ensefalopati}} = 1 \]
\[ \text{Skor} = 2 + 2 + 2 + 2 + 1 = 9 \text{ puan} \]
Sonuç: 9 puan — Child-Pugh Sınıf B; karaciğer işlevinin belirgin biçimde bozulduğunu gösterir.
Child-Pugh Skoru Hesaplayıcı Nasıl Kullanılır?
- Kan tahlilinizdeki total bilirubin değerini girin ve birimi seçin (mg/dL veya µmol/L).
- Serum albümini değerini girin ve birimi seçin (g/dL veya g/L).
- Elinizdeki pıhtılaşma ölçümünü — INR veya PT uzaması — seçin ve değeri INR / PT uzaması alanına girin. PT uzamasını seçtiyseniz total protrombin zamanını değil, kontrol değerinin üzerindeki saniyeyi (örn. 4,5) girin.
- Asit şiddetini seçin: yok, hafif (tıbbi olarak kontrol altında) veya orta ile şiddetli arası (kontrol altına alınamayan).
- Hepatik ensefalopati derecesini seçin: yok, derece I–II (hafif) veya derece III–IV (ağır).
- Toplam skorunuzu (5–15 puan), Child-Pugh sınıfınızı (A, B veya C) ve sonucun yorumunu görün.
Child-Pugh Skoru Nedir?
Child-Pugh skoru (Child-Turcotte-Pugh skoru olarak da bilinir), kronik karaciğer hastalığı ve sirozun ağırlığını derecelendirmek için kullanılan en eski ve en yaygın araçlardan biridir. İki laboratuvar değeri (bilirubin ve albümin), bir pıhtılaşma ölçümü (INR veya protrombin zamanı) ve iki klinik bulguyu (asit ve hepatik ensefalopati) 5 ile 15 arasında tek bir sayıda birleştirir.
Skor, hastaları üç sınıfa ayırır. A sınıfı (5–6 puan) iyi kompanse siroza karşılık gelir — karaciğer, skar dokusuna rağmen işlevlerinin çoğunu hâlâ yürütmektedir. B sınıfı (7–9 puan) belirgin işlev bozulmasını gösterir; C sınıfı (10–15 puan) ise sıvı tutulumu, kanama riski ve bilinç bulanıklığı gibi komplikasyonların öne çıktığı dekompanse sirozdur.
Bu sınıflandırma, sağkalım ve cerrahi riskle ilişkili olduğu için önemlidir. Pugh ve arkadaşlarının klasik 1973 veri setinde bir yıllık sağkalım A sınıfında yaklaşık %100, B sınıfında %80 ve C sınıfında %45 idi; perioperatif ölüm oranı ise A sınıfında yaklaşık %10 iken C sınıfında %80'in üzerine çıkıyordu. Klinisyenler bu skoru bugün de elektif cerrahinin makul ölçüde güvenli olup olmadığına karar vermek, prognozu değerlendirmek ve hastalığın ağırlığını standart bir biçimde aktarmak için kullanmaktadır. Karaciğer nakli için hasta önceliklendirmesinde ise Child-Pugh yerine büyük ölçüde MELD-Na skoru kullanılmaktadır.
Referans Tablosu
| Parametre | 1 puan | 2 puan | 3 puan |
|---|---|---|---|
| Total bilirubin (mg/dL) | < 2 | 2–3 | > 3 |
| Serum albümini (g/dL) | > 3,5 | 2,8–3,5 | < 2,8 |
| INR | < 1,7 | 1,7–2,3 | > 2,3 |
| PT uzaması (sn) | < 4 | 4–6 | > 6 |
| Asit | Yok | Hafif | Orta ile şiddetli arası |
| Hepatik ensefalopati | Yok | Derece I–II | Derece III–IV |
A sınıfı = 5–6 puan, B sınıfı = 7–9 puan, C sınıfı = 10–15 puan.
Varsayımlar, Sınırlılıklar ve Pratik Öneriler
- Siroz için geçerlidir, akut karaciğer yetmezliği için değil. Child-Pugh skoru, kronik karaciğer hastalığı ve portal hipertansiyonu olan hastalarda doğrulanmıştır; akut durumlara yönelik tasarlanmamıştır.
- Beş parametreden ikisi klinik yargıya dayanır. Asit ve ensefalopatinin derecelendirilmesi, belirtilerin tedaviyle ne kadar kontrol altında tutulduğuna bağlıdır; bu nedenle aynı hasta zaman içinde farklı puanlar alabilir. Asit için ultrason gerektirmeyen yatak başı değerlendirme, ensefalopati için dikkatli bir öykü alınması gerekir.
- Sınır değerleri dikkatle yorumlayın. Skorda sabit eşikler kullanılır; klinik fark çok küçük olsa da bilirubinin 1,9 ile 2,1 mg/dL arasında değişmesi puanı değiştirir. Orijinal Pugh makalesi ayrıca primer biliyer kolanjit gibi kolestatik hastalıklarda bilirubin eşiklerinin farklı olduğuna dikkat çekmektedir.
- Birim dönüşümleri önemlidir. µmol/L cinsinden bilirubin \(1 \text{ mg/dL} = 17.1\ \mu\text{mol/L}\) dönüşümüyle, g/L cinsinden albümin ise 10'a bölünerek hesaplanır. Değerleri girmeden önce laboratuvar raporunuzdaki birimleri mutlaka kontrol edin.
- Antikoagülanlar INR'yi etkiler. Hasta varfarin kullanıyorsa INR, karaciğerin sentetik işlevini değil ilacın etkisini yansıtır ve skoru olduğundan yüksek gösterebilir.
- Bu bilgilendirici bir araçtır, tanı değildir. Sonucu mutlaka bir hepatolog veya tedavi hekiminizle görüşün. Fibrozis şüphesinde daha kapsamlı bir karaciğer risk taraması için FIB-4 skoru hesaplayıcısına bakabilirsiniz; siroz, atriyal fibrilasyonun tedavi kararlarını etkiliyorsa HAS-BLED skoru hesaplayıcısı kanama riskini tahmin etmede yardımcı olabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Child-Pugh skorunu elle nasıl hesaplarım?
Beş parametrenin her birine 1, 2 veya 3 puan verin: total bilirubin, serum albümini, INR (veya PT uzaması), asit ve hepatik ensefalopati. Sonra bunları toplamanız yeterli — toplam her zaman 5 ile 15 arasında çıkar. Örneğin bilirubin 3,2 mg/dL (3 puan), albümin 3,9 g/dL (1 puan), INR 1,4 (1 puan), asit yok (1 puan) ve derece I ensefalopati (2 puan) 8 puan eder; bu da B sınıfıdır.
İyi ya da normal Child-Pugh skoru kaçtır?
5 puan alınabilecek en iyi, 15 puan ise en kötü sonuçtur. A sınıfı (5–6 puan), klasik verilerde yaklaşık %100 bir yıllık sağkalımla en iyi prognoza sahip olan iyi kompanse siroz kabul edilir. B sınıfı (7–9) karaciğer işlevinin belirgin bozulduğunu, C sınıfı (10–15) ise en yüksek cerrahi ve ölüm riskine sahip dekompanse hastalığı gösterir. Gerçek anlamda "normal" bir skor yoktur; siroz tanısının kendisi ciddi bir durumdur.
Bilirubini µmol/L veya albümini g/L olarak girebilir miyim?
Evet. Hesaplayıcı her iki birimi de kabul eder ve içsel olarak dönüştürür. Dönüşümü kendiniz yapmak isterseniz: µmol/L cinsinden bilirubini 17,1'e bölerek mg/dL'ye, g/L cinsinden albümini 10'a bölerek g/dL'ye çevirin. Örneğin 34 µmol/L ≈ 2 mg/dL ve 30 g/L = 3,0 g/dL'dir. Değer girmeden önce laboratuvar raporunuzda yazılı birimi mutlaka kontrol edin — birimleri karıştırmak en sık yapılan hatalardan biridir.
Skor neden INR veya PT uzaması kullanıyor — hangisini girmeliyim?
1973 tarihli orijinal skorlama, protrombin zamanındaki uzamayı (kontrol değerinin üzerindeki saniye) kullanıyordu; INR ise bunun modern, standartlaştırılmış karşılığıdır. Laboratuvar raporunuzda hangisi yer alıyorsa onu kullanın. PT uzaması girecekseniz yalnızca kontrol değerinin üzerindeki saniyeyi girin — örneğin kontrol 12 sn ve hastanın PT'si 16,5 sn ise 16,5 değil 4,5 girin. INR ile PT uzaması birbirinin yerine kullanılabilecek sayılar değildir, ancak ikisi de aynı 1–3 puan ölçeğine karşılık gelir.
Varfarin veya kan sulandırıcı kullanmak skoru etkiler mi?
Evet, ciddi biçimde etkiler. INR kanın ne kadar hızlı pıhtılaştığını ölçer; ancak varfarin, karaciğer işlevinden bağımsız olarak INR'yi bilinçli biçimde yükseltir. Varfarin kullanan hastada INR, karaciğerin pıhtılaşma faktörleri üretme yeteneğini değil ilacın etkisini yansıtır ve Child-Pugh skorunu olduğundan yüksek gösterebilir. Antikoagülan kullanımını tedavi hekiminize bildirin — hekim pıhtılaşma bileşenini farklı yorumlayabilir veya ilaca başlanmadan önceki PT değerlerini kullanabilir.
Child-Pugh skoru zamanla değişebilir mi?
Evet. Beş bileşenden ikisi — asit ve ensefalopati — belirtilerin tedaviyle ne kadar iyi kontrol altında tutulduğuna bağlı olan klinik değerlendirmelerdir; laboratuvar değerleri de dalgalanır. Asidi diüretiklerle iyi kontrol edilen bir hasta, sıvı birikimi kontrol altına alınamayan aynı hastaya göre daha düşük puan alır. Bu nedenle skor genellikle kontrol muayenelerinde ya da önemli tedavi kararlarından önce yeniden hesaplanır.
Child-Pugh ile MELD skoru arasındaki fark nedir?
Child-Pugh, sirozu A, B ve C sınıflarına ayırır ve cerrahi risk ile genel prognozun değerlendirilmesinde yaygın olarak kullanılır. MELD (Model for End-Stage Liver Disease — Son Dönem Karaciğer Hastalığı Modeli), bilirubin, INR, kreatinin ve sodyum değerleriyle kısa dönem ölüm riskini tahmin eder ve karaciğer nakli bekleme listesi sıralamasında standart olarak kullanılır. Child-Pugh kısmen öznel değerlendirmelere dayanır (asit ve ensefalopati derecelendirmesi), MELD ise yalnızca nesnel laboratuvar değerlerini kullanır. İkisi de bilgilendirme amaçlıdır — sonuçlarınızı bir hepatologla görüşün.