Kalkulator skali SOFA
Oblicz punktację SOFA na podstawie PaO₂/FiO₂, płytek krwi, bilirubiny, wsparcia ciśnienia krwi, skali Glasgow, kreatyniny i diurezy. Wpisz wartości laboratoryjne i kategorię wazopresorów, aby otrzymać wynik łączny i punktację dla poszczególnych narządów.
Punktacja sześciu układów narządowych w skali SOFA (Sequential Organ Failure Assessment)
Wzór skali SOFA
Gdzie:
- \(R\) — punkty za układ oddechowy, wyznaczane ze stosunku PaO₂/FiO₂ (mmHg)
- \(C\) — punkty za krzepnięcie krwi, wyznaczane z liczby płytek krwi (×10³/µl)
- \(L\) — punkty za wątrobę, wyznaczane ze stężenia bilirubiny całkowitej (mg/dl)
- \(\text{CV}\) — punkty za układ krążenia, wyznaczane z ciśnienia średniego i dawek wazopresorów
- \(\text{CNS}\) — punkty za ośrodkowy układ nerwowy, wyznaczane ze skali Glasgow
- \(K\) — punkty za nerki, wyznaczane z kreatyniny (mg/dl) lub diurezy — bierze się gorsze z tych dwóch kryteriów
Każdy układ narządowy ocenia się w skali od 0 (czynność prawidłowa) do 4 (ciężka niewydolność), więc łączny wynik SOFA mieści się w przedziale od 0 do 24 punktów. Im wyższy wynik, tym cięższa niewydolność narządowa.
Progi punktacji są następujące:
- Układ oddechowy (PaO₂/FiO₂, mmHg): ≥400 = 0; <400 = 1; <300 = 2; <200 przy wsparciu oddechowym = 3; <100 przy wsparciu oddechowym = 4
- Krzepnięcie (płytki krwi ×10³/µl): ≥150 = 0; <150 = 1; <100 = 2; <50 = 3; <20 = 4
- Wątroba (bilirubina, mg/dl): <1,2 = 0; 1,2–1,9 = 1; 2,0–5,9 = 2; 6,0–11,9 = 3; ≥12,0 = 4
- Układ krążenia: MAP ≥70 mmHg bez wazopresorów = 0; MAP <70 mmHg = 1; dopamina ≤5 lub dobutamina (dowolna dawka) = 2; dopamina >5, adrenalina ≤0,1 lub noradrenalina ≤0,1 µg/kg/min = 3; dopamina >15, adrenalina >0,1 lub noradrenalina >0,1 µg/kg/min = 4
- OUN (skala Glasgow): 15 = 0; 13–14 = 1; 10–12 = 2; 6–9 = 3; <6 = 4
- Nerki (kreatynina, mg/dl, lub diureza): <1,2 = 0; 1,2–1,9 = 1; 2,0–3,4 = 2; 3,5–4,9 lub diureza <500 ml/d = 3; ≥5,0 lub diureza <200 ml/d = 4
Skala SOFA — przykład obliczenia
Przykład: pacjent na oddziale intensywnej terapii, wentylowany nieinwazyjnie przy FiO₂ 40%, ma PaO₂ równe 120 mmHg. Płytki krwi: 95 ×10³/µl, bilirubina całkowita 2,5 mg/dl, kreatynina 2,2 mg/dl, diureza ≥500 ml/d, a wynik w skali Glasgow to 13. Pacjent otrzymuje noradrenalinę w dawce 0,08 µg/kg/min.
\[ \text{PaO}_2/\text{FiO}_2 = 120 / 0.40 = 300 \implies R = 1 \]
\[ \text{PLT} = 95 \implies C = 2, \quad \text{Bili} = 2.5 \implies L = 2 \]
\[ \text{noradrenalina} \le 0.1 \implies \text{CV} = 3, \quad \text{GCS} = 13 \implies \text{CNS} = 1 \]
\[ \text{Cr} = 2.2 \implies K = 2 \]
\[ \text{SOFA} = 1 + 2 + 2 + 3 + 1 + 2 = 11 \]
Wynik: skala SOFA = 11 z 24 punktów, co odpowiada śmiertelności szpitalnej około 40–50% w tym przedziale.
Jak korzystać z kalkulatora
- Wpisz wartość PaO₂ tętniczego i wybierz jednostkę — mmHg lub kPa; wartość przelicza się automatycznie.
- Podaj stężenie tlenu w powietrzu wdychanym (FiO₂) w procentach (powietrze atmosferyczne = 21). Wartość z przedziału od 0 do 1, na przykład 0,4, jest odczytywana jako ułamek.
- Zaznacz opcję Wentylacja mechaniczna / wsparcie oddechowe, jeśli pacjent otrzymuje jakąkolwiek formę wsparcia oddechowego. Punkty 3–4 za układ oddechowy formalnie tego wymagają.
- Wpisz liczbę płytek krwi w ×10³/µl (np. 95 dla 95 000/µl).
- Podaj stężenie bilirubiny całkowitej i wybierz mg/dl lub µmol/l.
- Wybierz odpowiednią opcję w polu Wsparcie ciśnienia krwi / wazopresory, opierając się na ciśnieniu średnim i dawkach wazopresorów w µg/kg/min.
- Wpisz wynik w skali Glasgow (3–15). Jeśli potrzebujesz pomocy w jego ocenie, zajrzyj do naszego kalkulatora skali Glasgow.
- Podaj wartość kreatyniny wraz z jednostką i wybierz kategorię diurezy. Punkty za nerki odpowiadają gorszemu z obu kryteriów.
Panel wyników pokazuje punktację częściową dla każdego narządu, łączny wynik SOFA oraz interpretację — wraz ze stosunkiem PaO₂/FiO₂ i przeliczonymi wartościami faktycznie użytymi w obliczeniach.
Czym jest skala SOFA?
Skala SOFA (Sequential Organ Failure Assessment) pozwala ilościowo ocenić stopień niewydolności narządowej u pacjentów w stanie krytycznym — w sześciu układach: oddechowym, krzepnięcia, wątroby, krążenia, ośrodkowego układu nerwowego i nerek. Wprowadzili ją Vincent i wsp. w 1996 roku, aby w sposób powtarzalny i odtwarzalny opisywać zachorowalność w populacjach oddziałów intensywnej terapii, w oparciu o proste pomiary przy łóżku pacjenta i rutynowe wyniki laboratoryjne.
Każdy narząd ocenia się w skali 0–4, co daje wynik łączny 0–24 punktów. Zero oznacza prawidłową czynność narządów; wyższa punktacja częściowa wskazuje coraz cięższą niewydolność danego narządu. Najwięcej informacji daje obserwacja wyniku w czasie: rosnąca punktacja SOFA sugeruje pogłębianie się niewydolności narządowej, a spadająca — poprawę. W badaniach na oddziałach intensywnej terapii śmiertelność szpitalna rośnie z mniej niż 10% przy wynikach 0–6, do około 15–20% przy 7–9, 40–50% przy 10–12 i ponad 50% powyżej 12 punktów.
Skala SOFA jest też kluczowa dla współczesnej definicji sepsy. Zgodnie z kryteriami Sepsis-3 (2016) podejrzenie zakażenia połączone z ostrym wzrostem o 2 lub więcej punktów SOFA względem stanu wyjściowego wskazuje na sepsę, a wstrząs septyczny definiuje się przez konieczność stosowania wazopresorów przy stężeniu mleczan powyżej 2 mmol/l mimo odpowiedniego uzupełnienia płynów. Do szybkiego przesiewu przy łóżku pacjenta poza oddziałem intensywnej terapii służy skala qSOFA, oparta tylko na trzech elementach skali SOFA; starsze kryteria SIRS pozostają alternatywnym narzędziem przesiewowym.
Ograniczenia i praktyczne wskazówki
- Skala SOFA została opracowana dla pacjentów oddziałów intensywnej terapii. Stosowana u pacjentów oddziałów ogólnych może niedoszacowywać ryzyka, ponieważ wielu z nich nigdy nie rozwija tam mierzalnej niewydolności narządowej.
- Skala opisuje bieżącą czynność narządów, a nie rokowanie konkretnego pacjenta. Wartości śmiertelności podawane dla poszczególnych przedziałów to średnie populacyjne z badań obserwacyjnych, a nie prognozy dla jednostki.
- W rozpoznawaniu sepsy istotniejsza jest zmiana względem stanu wyjściowego pacjenta (ΔSOFA) niż pojedyncza wartość bezwzględna. Jeśli stan wyjściowy nie jest znany, zwykle przyjmuje się, że pacjent leczony poza szpitalem miał punktację wyjściową 0.
- Punkty za nerki to gorsze z kryteriów kreatyniny i diurezy, więc mała diureza może podnieść punktację nawet wtedy, gdy kreatynina jest tylko nieznacznie podwyższona.
- Punkty 3–4 za układ oddechowy formalnie wymagają wsparcia oddechowego (wentylacji mechanicznej lub nieinwazyjnej); kalkulator dodaje adnotację, gdy PaO₂/FiO₂ spada poniżej 200, a wsparcie nie zostało zaznaczone.
- Wartości podane w kPa lub µmol/l są wewnętrznie przeliczane na mmHg i mg/dl według standardowych przeliczników (1 kPa = 7,50062 mmHg; bilirubina µmol/l ÷ 17,104; kreatynina µmol/l ÷ 88,4).
- Powiązane narzędzia: do oceny ciężkości marskości wątroby służy skala Childa-Pugha, a do oceny czynności nerek — kalkulator eGFR (CKD-EPI 2021).
- Kalkulator ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje oceny klinicznej ani diagnozy lekarskiej.
Najczęściej zadawane pytania
Jak obliczyć skalę SOFA samodzielnie?
Oceń każdy z sześciu układów narządowych w skali od 0 do 4 na podstawie stosunku PaO₂/FiO₂, liczby płytek krwi, bilirubiny, wsparcia wazopresorami, skali Glasgow oraz kreatyniny lub diurezy — a następnie dodaj do siebie sześć wyników częściowych. Na przykład PaO₂/FiO₂ równe 250 mmHg to 2 punkty, 40 ×10³/µl płytek krwi to 3 punkty i tak dalej. Wynik łączny mieści się w przedziale od 0 do 24. Ręczna punktacja zajmuje kilka minut, gdy zna się progi; kalkulator pomaga przede wszystkim uniknąć błędów na granicach przedziałów punktowych.
Jaki wynik skali SOFA jest prawidłowy?
Zero punktów oznacza, że wszystkie sześć układów narządowych działa prawidłowo, a wyniki do około 6 punktów uznaje się zazwyczaj za niewydolność lekką, z niską śmiertelnością szpitalną (poniżej 10% w badaniach na oddziałach intensywnej terapii). Wyniki 7–9 wskazują na niewydolność umiarkowaną, a 10 i więcej punktów sugeruje ciężkie zajęcie wielu narządów. Pamiętaj, że to średnie populacyjne z badań obserwacyjnych, a nie prognozy dla konkretnego pacjenta, oraz że trend w czasie zwykle mówi więcej niż pojedynczy wynik.
Jak przeliczyć PaO₂ z kPa na mmHg oraz bilirubinę lub kreatyninę z µmol/l na mg/dl?
Pomnóż kPa przez 7,50062, aby uzyskać mmHg — PaO₂ równe 10 kPa odpowiada 75 mmHg. Bilirubinę w µmol/l podziel przez 17,104, aby uzyskać mg/dl (34 µmol/l ≈ 2,0 mg/dl). Kreatyninę w µmol/l podziel przez 88,4 (177 µmol/l ≈ 2,0 mg/dl). Kalkulator wykonuje te przeliczenia automatycznie po wybraniu kPa lub µmol/l jako jednostki, więc możesz wpisać wartości prosto z wyniku badania laboratoryjnego.
Czy skalę SOFA można stosować u pacjentów poza oddziałem intensywnej terapii?
Skala SOFA została opracowana i zwalidowana dla populacji oddziałów intensywnej terapii, dlatego na oddziałach ogólnych może niedoszacowywać ryzyka — wielu pacjentów mimo ciężkiego stanu nigdy nie rozwija tam mierzalnej niewydolności narządowej. Do szybkiego przesiewu przy łóżku pacjenta poza oddziałem intensywnej terapii prostszą alternatywą jest qSOFA (częstość oddechów ≥22/min, skurczowe ciśnienie ≤100 mmHg, zaburzenia świadomości), choć Sepsis-3 nie zaleca już stosowania jej jako samodzielnego narzędzia. Każdą skalę powinna zawsze uzupełniać ocena kliniczna.
Czym różnią się skale SOFA, qSOFA i SIRS?
SOFA to pełna ocena sześciu układów, służąca do ilościowego ujęcia niewydolności narządowej i — zgodnie z Sepsis-3 — do definiowania sepsy (ostry wzrost o co najmniej 2 punkty przy podejrzeniu zakażenia). qSOFA to szybki test przesiewowy oparty na trzech zmiennych — częstości oddechów, ciśnieniu krwi i zaburzeniach świadomości — który nie wymaga badań laboratoryjnych, ale jest mniej czuły. Kryteria SIRS (temperatura, tętno, częstość oddechów, leukocyty) są starsze i bardziej czułe, ale mniej swoiste. Pełnią różne role: przesiewu oraz formalnej oceny.
Dlaczego punkty za nerki uwzględniają zarówno kreatyninę, jak i diurezę?
Według pierwotnej definicji SOFA nerki ocenia się na podstawie gorszego z kryteriów. Pacjent z umiarkowanie podwyższoną kreatyniną (np. 1,5 mg/dl, czyli 1 punkt) przy diurezie poniżej 200 ml/d otrzymuje 4 punkty, ponieważ oliguria świadczy o cięższej niewydolności nerek, niż sugeruje sama kreatynina. W kalkulatorze wybierz kategorię diurezy odpowiadającą pacjentowi; jeśli diurezy nie mierzono, zaznacz opcję „nie mierzono”, a punkty za nerki zostaną wyznaczone wyłącznie na podstawie kreatyniny.
Jakie są najczęstsze błędy przy punktacji SOFA?
Do częstych pomyłek należą: brak zaznaczenia wsparcia oddechowego przy PaO₂/FiO₂ poniżej 200 (punkty 3–4 formalnie go wymagają), błędne wpisanie FiO₂ (0,4 zamiast 40), użycie skali Glasgow skorygowanej pod kątem sedacji zamiast najlepszego obserwowanego wyniku, zignorowanie małej diurezy, która powinna podnieść punktację za nerki, oraz stosowanie skali u pacjentów oddziałów ogólnych, gdzie zaniża ona ryzyko. Pamiętaj też, że w rozpoznawaniu sepsy liczy się zmiana względem stanu wyjściowego (ΔSOFA), a nie pojedyncza wartość bezwzględna — przy braku danych przyjmij stan wyjściowy równy 0.